متخصصان از برقراري تعادل ميان كار، خانواده و سلامت، به عنوان مثلث بهداشت رواني زنان ياد ميكنند و معتقدند، با وجود اينكه زنان شاغل، آگاهانه حرفه خود را انتخاب كرده و با برنامهريزي و افزايش سطح آگاهي ديگر اعضاي خانواده، همكاري را گسترش ميدهند، اما باز هم اشتغال زنان به زندگي خانوادگي آسيب ميرساند.
وضعيت جسمي و رواني زنان شاغل
مسئوليت تربيت فرزندان، مديريت خانه و حفظ كانون گرم خانواده از مسئوليتهاي انكارناپذير زنان شناخته شده است، از اين رو آنان گاه به واسطه مشغلههاي كاريشان، ممكن است در معرض آسيبهاي رواني قرار گيرند.
دكتر مريم رامشت، روانشناس در اين رابطه ميگويد: اگرچه فردي كه توانايي آن را داشته باشد تمام مسئوليتها را چه در محل كار و چه در منزل بپذيرد از اعتمادبه نفس بالايي برخوردار است و اين قبيل افراد هرچه مسئوليتشان سنگينتر باشد، توانايي و اعتماد به نفسشان هم بيشتر و بالاتر ميرود، اما بايد توجه داشت ظرفيتهاي افراد با يكديگر متفاوت است زيرا اگر مشكلات و درگيريها منجر به آسيبهاي روحي و رواني شده و فرد مجبور به تحمل آن شود، احتمال ايجاد مشكلات رفتاري در آينده بيشتر ميشود.
برخي تحقيقات نشان داده زنان شاغل بهظاهر افرادي اجتماعي هستند و در روابطشان با همسر و فرزندان موفق همراه با رضايتمندي بوده و در تربيت كردن فرزندان، توانمند هستند. اين متخصص اضافه ميكند بايد به اين مسئله توجه داشت، مسئوليت سنگيني در مقايسه با ديگر افراد خانواده به عهده آنها بوده و به مراتب مشكلات بيشتري را تجربه خواهند كرد. كار كردن در بيرون از خانه، خستگيهاي فيزيكي به همراه دارد و اگر به صورت مداوم باشد، آنها شادابي و نشاطشان را از دست داده و در كنار خستگي فيزيكي آرامش روحي و روانيشان نيز به مخاطره ميافتد و دچار استرس و اضطراب شده و در نتيجه آنها ناتوانتر شده و فرد به سوي نارضايتي از زندگي، افسردگي و تغييرات خلقي و رفتاري سوق داده ميشود. تفاوت ميان نقش سنتي زنان در گذشته و جايگاه كنوني آنها در زندگي اجتماعي و خانوادگي، يكي از مشكلاتي است كه نه تنها زندگي خانوادگي افراد را تحتالشعاع قرار داده، بلكه بر سلامت رواني و جسماني زنان نيز تأثيرگذار بوده است.
دكــتـر مــريم يوسفي، جامعهشناس، درخصوص تفاوتهاي ميان زندگي زنان شهري ديروز با مادران امروز و نقش آنها در خانواده ميگويد: افزايش سطح توقعات خانواده، صنعتي شدن دنياي امروز و افزايش فرصتهاي شغلي براي زنان در جوامع مختلف باعث پررنگ شدن حضور زنان در جامعه و دور شدن آنها از محيط خانه در مقايسه با گذشته است.
دكتر مريم رامشت با تأكيد بر اين مطلب ادامه ميدهد، برآورده كردن انتظارات و توقعات مادي و عاطفي فرزندان، يكي از مسئوليتهاي زنان شاغل در عصر امروز است كه مستلزم صرف انرژي فراوان بوده و گاهي اوقات خستگيهاي فيزيكي و رواني زيادي را به دنبال دارد. در صورتي كه مادر خانواده از برآورده كردن انتظارات و توقعات اطرافيانش احساس ضعف و ناتواني كرده، به نوعي احساس گناه و سرخوردگي در وي به وجود ميآيد و اعضاي خانه به تدريج از يكديگر دور شده و شكاف عاطفي ميان آنها ايجاد ميشود.
اين متخصص ادامه مـيدهد، احــساس بيتوجهي از سوي اعضاي خانواده باعث افزايش فشار روحي و به دنبال آن افزايش احتمال ابتلا به آسيبهاي رواني در مادر شده و روابط خانوادگي و از همه مهمتر سلامت مادر به خطر ميافتد. اين درحالي است كه تقسيم وظايف و جلوگيري از وارد شدن فشار مضاعف مسئوليتهاي خانه و خارج از منزل به مادر با همكاري اعضاي خانواده باعث كمرنگ شدن اختلافات خانوادگي و پيشگيري از ايجاد پرخاشگري و اختلالات رواني زنان ميشود.
دكتر رامشت معتقد است، بايد توجه داشت خانه به عنوان پناهگاه و پايگاهي امن براي زنان شاغل به حساب آمده و در صورتي كه زنان پس از سپري كردن يك روز كاري پردغدغه، با فضاي متشنج و عاري از محبت و عاطفه خانوادگي روبهرو شوند، خستگيهاي روحي و جسمي آنها دوچندان شده و روي آوردن بيشتر به محيط كار يا بازماندن از فضاي خانه و مسئوليتهاي خانوادگي از تبعات اين مسئله خواهد بود.
برخي جامعهشناسان معتقدند يكي از دلايل مهم افزايش اختلافات خانگي كه منجر به تشكيل پروندههاي قضايي و يا طلاق ميشود، ناشي از ترغيب بدون برنامه زنان براي اشتغال در بيرون از منزل است زيرا در هر صورت رفتار حرفهاي و روابط شغلي جامعه، مبتني بر فرصتها و حرفههاي مردانه است و حضور زنان در اينگونه روابط، آسيبهاي جدي به بنيان خانواده و سلامت زنان ميزند.
دكتر مريم يوسفي جامعهشناس حضور کمتر مادردر خانه و کمتر شدن نقش مديريتي وی را به دليل کاهش برنامه ریزی صحيح و همكاري غیر منسجم ميان اعضاي خانواده از مهمترين معضلات ايجاد اختلافات خانوادگي دانسته و معتقد است، هنگامي كه فرد درگير مشكلات شغلي و خانوادگي بوده و فرصت کمتری نيز براي برقراري تعامل مناسب با اعضاي خانواده دارد، ارتباطات كلامي و عاطفي كه ميان اعضاي خانواده رد و بدل ميشود، بسيار محدود و اگر هم مكالمهاي صورت گيرد، به نصيحت كردن يا شكايت از مشكلات محدودشده و آرامش جاي خود را تنها به آسايش و رفع نيازهاي مادي و جسماني ميدهد.
سلامت تغذيه زنان شاغل
بهرهمندي از تغذيه سالم و خواب كافي يكي از عوامل مهم براي دستيابي به بهداشت كار و به دنبال آن برخورداري از زندگي سالم خانوادگي است. اين در حالي است كه اكثر زنان شاغل، به وضعيت سلامتي و الگوهاي غذايي مفيد اهميت نداده و ممكن است به دليل ساعت كاري زياد و مشغلههاي محل كار و درون خانه تغذيه مناسب نداشته و به نحوه مصرف ويتامين ها و مواد غذايي مفيد اهميت چنداني داده نشود.
دكتر سيد مرتضي صفوي متخصص تغذيه درخصوص ارتباط تغذيه مناسب زنان در محيط كار و خانه ميگويد: پس از 8 ساعت كار در روز افراد ميبايست در طول شبانهروز 7 ساعت خواب راحت داشته و از لحاظ تغذيه از الگوهاي غذايي سالم پيروي كنند و زنان شاغل بايد روزانه 2 تا 3 وعده لبنيات شامل يك ليوان شير، 2 ليوان دوغ، ماست و 45 گرم پنير مصرف كنند.
در وعدههاي اصلي غذايي مصرف پروتئينها مانند گوشت يا يك عدد تخممرغ توصيه ميشود. زنان شاغل بهتر است در طول روز 2 تا 4 واحد ميوه مانند پرتقال يا سيب بخورند و ميزان مصرف سبزيجات بين 3 تا 5 وعده مناسب است. همچنين مصرف مواد نشاستهاي، كربوهيدرات و مواد قندي مركب به ميزان معمول و اندازه توصيه ميشود.
زنان شاغل ميبايست قبل از رفتن به محل كارشان حتماً وعده صبحانه را ميل كنند زيرا خوردن صبحانه كامل از اهميت بالايي برخوردار است. نكته اصلي كه بايد رعايت شود زمان مناسب خوردن صبحانه است. اگر فرد صبحانه را سريع و به سرعت بخورد به دليل پرخوري و تندخوري، دچار سوءهاضمه و سوءجذب ميشود و بيماريهاي گوارشي ديگري را به دنبال خواهد داشت و به دليل اين كه غذا خوب جويده نشده اسيد معده و بزاق دهان به اندازه كافي ترشح نميشود و همين علت باعث سوء هاضمه و
سوء جذب مواد غذايي در بدن ميشود.
اين متخصص اضافه ميكند: كار كردن بيش از حد معمول و نداشتن تغذيه مناسب در فرد باعث استرس و اضطراب شده و در نتيجه صبر و تحمل آنها پائين ميآيد و در خانه و در محل كارشان بيحوصله ميشوند. ويتامينهايي كه ميتوانند نقش مثبتي در سالم ماندن روحيه زنان داشته باشد از قبيل ويتامينهاي گروه B مانند
ب كمپلكس، B3,B2,B1 است كه در مواد غذايي مانند گوشت، لبنيات، سبزيجات و حبوبات به ميزان فراوان يافت ميشود.
زنان شاغل به عنوان مادران و مديران خانواده ميبايست با برنامهاي دقيق وقتهاي فراغت را در منزل به فرزند و همسرشان اختصاص داده تا بتوانند با روحيهاي سالم در جامعه نقش مفيدي را ايفا كنند.